7 Ağustos 2026
Şanlıurfa'da yer alan ve günümüzden 12.000 yıl öncesine tarihlenen Göbeklitepe, yerleşik hayata geçiş ve inanç tarihi hakkındaki tüm bildiklerimizi değiştirdi.
Şanlıurfa kent merkezine yaklaşık 18 kilometre uzaklıkta, Örencik Köyü yakınlarında bir tepe üzerinde yükselen Göbeklitepe, arkeoloji dünyasında son yüzyılda gerçekleşen en sarsıcı ve devrim niteliğindeki keşiftir. Günümüzden tam 12.000 yıl önce (M.Ö. 9600-9500 yılları) inşa edilen bu inanç merkezi; İngiltere'deki Stonehenge'den 6.000 yıl, Mısır Piramitleri'nden ise 7.000 yıl daha eskidir.
Alman Arkeolog Prof. Dr. Klaus Schmidt liderliğinde 1995 yılında başlayan kazılardan önce, tarih biliminde kabul gören teori şuydu: İnsanlar önce tarımı keşfetmiş, hayvanları evcilleştirmiş, yerleşik hayata geçmiş ve ardından köyler kurup tapınaklar inşa etmişti.
Ancak Göbeklitepe bu sıralamayı tamamen değiştirdi. Henüz yerleşik hayata geçmemiş, çanak çömlek yapmayı bilmeyen avcı-toplayıcı insan topluluklarının Göbeklitepe'yi inşa ettiği anlaşıldı. Bu durum gösterdi ki; insanları bir araya getiren ve yerleşik hayata geçmeye zorlayan asıl unsur ortak inanç ve tapınma ihtiyacı olmuştur.
Göbeklitepe'de çapları 10 ila 30 metre arasında değişen dairesel (öritmik) yapılar içinde yüksekliği 6 metreyi, ağırlığı 16 tonu bulan 'T' biçimli mermer sütunlar yer almaktadır. Bu sütunların stilize edilmiş insan figürlerini temsil ettiği kabul edilir; sütunların yan yüzeylerinde insan kolları, elleri ve kemer kabartmaları bulunmaktadır.
Göbeklitepe tek bir yapıdan ibaret değildir. Şanlıurfa coğrafyasında Karahantepe, Sayburç, Çakmaktepe gibi 12 farklı noktada benzer Neolitik alanlar keşfedilmiş ve bu bölge 'Taş Tepeler' adıyla insanlık tarihinin doğuş merkezi olarak ilan edilmiştir.
